Een schraapstaal? Nog nooit van gehoord? De Tooldokter haalt dit werktuig uit de oude doos en toont ons hoe je het gebruikt.

Man 1
Welkom bij ‘Tooldokter’. Vandaag zullen we het hebben over dit voorwerp. Omer, wat is dit precies?

Man 2
Dit is een schraapstaal. Dat is iets dat vroeger zeer veel gebruikt werd, maar nu bijna niet meer.

Man 1
Waarvoor gebruik je dit dan?

Man 2
Dit dient om het hout heel zuiver mee af te schrapen. Zie je? Je kunt er dus oneffenheden mee wegschrapen. Meubelmakers gebruikten dit vroeger zeer veel.

Man 1
Is het dan zoals een schaaf, of eerder zoals schuurpapier?

Man 2
Mja, het werkt eigenlijk gladder. Als je het goed aanzet, tenminste – dan werkt het gladder. Maar daarvoor gebruik je dus een speciale techniek.

Man 1
Oké. Dus dan zullen we vandaag zien hoe je van dit gewone stukje ijzer echt een degelijk schraapstaal kunt maken?

Man 2
Inderdaad! Om te beginnen zullen we dit in een bankschroef plaatsen. Dan aanklemmen.

Man 1
Ja, in de bankschroef dus.

Man 2
Voilà. Goed. En dan gaan we met een zoete vijl…

Man 1
Een zoete vijl?

Man 2
Ja, een zoete vijl.

Man 1
Ja, wat is dat dan precies?

Man 2
Wel, je hebt bastaardvijlen, dat zijn zeer grove vijlen. Maar een zoete vijl wil zeggen dat de gleuven zeer dicht bij elkaar liggen. Dus we zullen nu proberen zeer vlak te vijlen. Hoe doen we dat? We zullen de vijl hierop plaatsen, zo vlak mogelijk.

Man 2
Zie je?

Man 2
Kijk, je kunt al zien dat deze fijne vijl al begint te blinken. Hier zie je nog enkele inkappingen.

Man 1
Ja.

Man 1
Ja, je ziet nog enkele donkerdere plekken.

Man 2
Ja, ja, inderdaad. Dat klopt. Dat kan ook door ouderdom zijn. We zullen dit zeer goed vijlen.

Man 2
Je moet proberen om zo vlak mogelijk te werken. Ik heb nu 1 zijde gedaan.

Man 1
Ja, vlak.

Man 2
We zullen nu de andere zijde doen.

Man 1
Ja… Zal ik die anders eens proberen te doen?

Man 2
Prima. Zeer goed.

Man 1
Ik zal anders daar komen staan.

Man 2
Ja.

Man 1
Ik leg deze hier vlak op.

Man 2
In het midden van de vijl. En nu vijlen.

Man 1
Voilà. Zo?

Man 2
Ja, doe maar.

Man 1
Dus ik zie dit overal blinken.

Man 2
Ja, nog een beetje, nog een beetje…

Man 1
Nog een beetje, oké…

Man 2
Houd de vijl mooi vlak.

Man 2
Goed, dat ziet er oké uit!

Man 1
Goed, ja! En de volgende stap…

Man 2
De volgende stap is het wetten.

Man 1
Wetten? Oké…

Man 2
We gaan dat wetten op een wetsteen. Dit is nu een traditionele wetsteen, maar het voornaamste is dat je een vlakke steen gebruikt.

Man 1
Oké…

Man 2
Zie je? We gaan dit gewoon recht erop plaatsen en deze beweging maken. Ik ga daar eerst een beetje water op doen…

Man 1
Water, ja…

Man 2
Goed. Kijk, nu gewoon vlak erover gaan.

Man 2
Altijd maar heen en weer.

Man 2
Dan ga ik zó erover. Want er is daar nu een braam aan. Dus die braam moet eraf.

Man 1
Ja… ja…

Man 2
Kijk, ik voel dat de braam er al af is.

Man 1
Ja.

Man 2
Andere zijde…

Man 2
En nu opnieuw zó.

Man 2
En nu enkele malen herhalen. Zie je?

Man 2
Wanneer dit gewet is, krijgen we in principe een perfecte hoek. Nog even verder doen en dan is het klaar. Voilà.

Man 2
Dit is goed.

Man 1
Ja, misschien nog eens de andere zijde doen.

Man 2
Ja, de andere zijde mag jij doen.

Man 2
Zo krijg je het ook in de vingers.

Man 1
Ziezo… En dan…

Man 2
Ja, vlak houden…

Man 2
Je mag hier altijd je vingers op zetten hé. Dan houd je hem goed vlak. Nu weer de andere zijde…

Man 1
Oké, ja… Ja, de andere zijde…

Man 1
Ah ja! Nu voel ik, dat die braam ineens verdwijnt.

Man 2
Ja, je voelt dat hé, dat die braam weggaat. Nu terug recht houden. In feite is de braam nu recht gezet, en nu moeten we ze verwijderen. Zeer goed; nu nog eens vlak.

Man 2
Kijk, ik zal het hier eens wat afvegen, dan kun je zien dat dit al zeer scherp is. Goed, nu doen we de volgende bewerking.

Man 1
Ja…

Man 2
Dat is een aanzetstaaf. Hiermee gaan we het aanzetten. Normaal gezien moeten we dit zó vastnemen, onder een bepaalde hoek. Maar er zat nog een adertje rond. We hebben nu een rechte hoek, in principe. Kijk, je neemt de aanzetstaaf, en je drukt op deze manier. Door middel van de druk zorg ik al voor een kleine vorming naar de andere zijde toe.

Man 1
Ja…

Man 2
Zie je? Nu ga ik mijn aanzetstaaf nemen en ik ga onder een kleine hoek – ongeveer 3 graden...

Man 1
Een kleine hoek, is dat dan…

Man 2
Ja, dus die hoek is zó dun… Ik ga goed aandrukken, terwijl ik hem zo schuin houd…

Man 1
Ja, met een punt van de...

Man 2
Ja. Kijk, met de punt ga ik er in 1 keer over. Geen 2 keer! We gaan dat proberen. Goed aandrukken…

Man 2
Kijk… Als ik nu met mijn nagel hieraan voel, dan voel ik dat er hier een braam aan is.

Man 1
Ja…

Man 2
Zie je? Nu eens de andere zijde.

Man 2
Opnieuw hetzelfde: met het vlakke stuk erover gaan.

Man 1
Dus dan maak je nu eigenlijk opnieuw een braam?

Man 2
Ik maak een braam, maar naar de andere zijde toe.

Man 1
Ja.

Man 2
Zie je? in feite zou je kunnen zeggen dat ik het ijzer verdun. Oké, de aanzetstaaf terug erbij nemen, goed aandrukken, en in 1 keer… Voilà! We zullen even kijken…

Man 1
Ja…

Man 2
Zie je het?

Man 1
Perfect.

Man 2
Goed?

Man 1
En nu kan je die dus gebruiken?

Man 2
Ja, nu kan ik die gebruiken.

Man 1
We zullen dit eerst...

Man 2
Ik zal het eerst eens uitproberen.

Man 1
Ja.

Man 1
Dit is nu eik?

Man 2
Ja, dat is eik. Ik heb er speciaal een stuk uitgezocht dat een beetje vuil is. We zullen eens proberen om het mooi zuiver te maken. Dus hoe gaan we hier nu mee te werk? We nemen het vast door hier 2 vingers te zetten, en hier de 2 duimen. We moeten dit in feite een beetje rond maken.

Man 1
Een beetje krom trekken, bedoel je dus.

Man 2
Inderdaad. Nu zal ik eens testen of het goed lukt, hé…

Man 2
Dit is het resultaat. Zie je?

Man 1
Ja.

Man 1
Dus wat gebruik je dan eigenlijk om je hout proper te maken, bij het maken van meubels? Gebruik je dit hier ook voor andere doeleinden?

Man 2
Ja, je zou dit ook kunnen gebruiken voor het verwijderen van boenwas.

Man 1
Ja, dus…

Man 2
[Euh…] Boenwas zou een beetje dieper in het hout kunnen dringen, maar toch krijg je hiermee perfect de boenwas eraf.

Man 1
Dus voor het renoveren van meubels is dit eigenlijk ook een handig instrumentje?

Man 2
Ja, ja… Ja inderdaad, een handig instrumentje.

Man 1
En je voelt ook het verschil, hé.

Man 2
Dat voel je zeer goed, dat verschil. Kijk, dit hier is geschaafd door middel van een machine, en dit hier is met het schraapstaal gedaan. Je ziet dus dat het schraapstaal goed geslepen is hé. Kijk… Pieter, de volgende zijde mag jij doen.

Man 1
Deze zijde dus… oké, ja. Dat zal ik eens proberen. Dus we leggen hem hierop. Het eerst dat we moesten doen was hier met de...

Man 2
Met de vlakke zijde drukken, ja…

Man 1
Drukken, oké…

Man 2
Drukken, hé! Hard genoeg, hé! Maar vlak genoeg houden. Niet zo, maar zó! Voilà, zoals bij een wetsteen.

Man 1
Zo?

Man 2
Ja… draai maar… Of ja, je mag meteen ook aanzetten. Houd hem een klein beetje verder, een klein beetje verder… Goed drukken, ja…

Man 1
Nu de punt...

Man 2
Hier vastnemen, ja. En nu in 1 beweging… Ik denk eerlijk gezegd dat je een beetje té schuin werkt.

Man 1
Ah, oké. Maar mag ik nog eens opnieuw? Of…

Man 2
1 keer maar. Dus nu meteen de volgende zijde doen.

Man 1
Oké, de volgende zijde.

Man 2
Er zit een braam aan, hoor.

Man 1
Nu opnieuw met de top…

Man 2
Wacht, doe het eerder zo… Zie je? ja. Goed zo. Drukken, hé!

Man 1
Ja.

Man 2
Ja, oké, ja… Goed zo. Een beetje vooruit leggen. En dit een beetje rechter houden.

Man 1
Een beetje rechter… Zo, aan het handvat…

Man 2
Goed zo, ja. Doe maar.

Man 2
Ja. Goed zo. Nu moet je kijken of het oké is. Goed zo.

Man 1
Oké!

Man 2
Goed zo!

Man 1
Nu gaan we dat eens toepassen. 2 vingers hier, 2 duimen daar… Dan zó…

Man 2
Aandrukken ja, inderdaad. En duwen.

Man 1
En duwen, hé, ja.

Man 2
Dat is goed, hé! Nu eens de andere kant proberen.

Man 1
Die kant? Oké.

Man 2
Even kijken of alles wel goed snijdt, hé.

Man 1
Die kant werkt al iets minder goed.

Man 2
Die is iets minder, en de reden daarvoor is dat je je aanzetstaal té veel gedrukt hebt. Wacht, ik zal eens proberen. Het zou weleens kunnen dat je je staal vlakker moet leggen. Zie je? zie je dat?

Man 1
Ja, té veel, hé.

Man 1
Ja, ik zie het.

Man 2
De aanzet mag maar een paar graden zijn. Dan kun je met je staal een beetje hoger staan. Maar in feite is dit geslaagd.

Man 1
Maar dat aanzetten, dat moet je waarschijnlijk wel regelmatig doen?

Man 2
Als je dat zeer goed onder de knie krijgt, dan gaat het vanzelf.

Man 1
Ja.

Man 2
En als je meubels mooi wilt afwerken, dan kun je dit goed gebruiken. Daarom werd het ook in de meubelsector zoveel gebruikt.

Man 1
Bedankt Omer, voor alle uitleg over het schraapstaal. Jullie zijn bedankt om te kijken en zie ik terug bij de volgende Tooldokter.

HOE EEN SCHRAAPSTAAL GEBRUIKEN

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal